เวลาเห็นกระจกบ้านแตก เรามักเห็นเศษกระจกเป็นแผ่นแหลมคม บาดมือได้ง่าย แต่ถ้าเป็นกระจกข้างรถยนต์ เวลาแตกกลับกลายเป็นเม็ดเล็ก ๆ คล้ายกรวด ส่วนกระจกหน้ารถมักแตกร้าวเป็นลายใยแมงมุม แต่ยังไม่หลุดกระจายออกมาทั้งแผ่น ความแตกต่างนี้ไม่ได้เกิดจากกระจกเป็นวัสดุคนละชนิดโดยสิ้นเชิง แต่อยู่ที่ “วิธีผลิต” และ “การออกแบบให้แตกอย่างปลอดภัย” ซึ่งแบ่งง่าย ๆ ได้ 3 แบบ
แบบแรกคือ Annealed glass หรือกระจกธรรมดา / กระจกอบคลายความเครียด นี่คือกระจกพื้นฐานที่ใช้กันมากในหน้าต่างบ้าน ตู้ ชั้นวาง หรือกรอบรูป ผลิตโดยให้แผ่นกระจกเย็นตัวลงอย่างช้า ๆ เพื่อลดความเครียดภายในเนื้อกระจก กระจกชนิดนี้ใส ราคาถูก ตัด เจาะ และแปรรูปได้ง่าย แต่เมื่อแตก รอยแตกจะวิ่งเป็นเส้นยาว ทำให้เกิดเศษกระจกเป็นแผ่นใหญ่หรือชิ้นแหลมคม อันตรายมากหากโดนกระแทกหรือหล่นใส่คน นี่คือเหตุผลที่กระจกบ้านทั่วไปเวลาแตกแล้วมักเป็นเศษคม ไม่ได้แตกเป็นเม็ดเล็ก ๆ
แบบที่สองคือ Tempered glass หรือกระจกเทมเปอร์ / กระจกนิรภัยเทมเปอร์ กระจกข้างรถยนต์ ประตูอาคารบางแบบ ผนังกั้นห้องน้ำ หรือโต๊ะกระจกบางรุ่น มักใช้กระจกเทมเปอร์ กระจกเทมเปอร์เริ่มจากกระจกธรรมดา แต่นำไปให้ความร้อนสูง แล้วทำให้เย็นลงอย่างรวดเร็ว กระบวนการนี้ทำให้ผิวกระจกมีแรงอัดอยู่ตลอดเวลา ส่วนด้านในมีแรงดึงสมดุลกันอยู่ ผลคือกระจกแข็งแรงกว่ากระจกธรรมดาหลายเท่า ทนแรงกระแทกและทนความร้อนได้ดีกว่า แต่ถ้าแรงกระแทกมากพอจนโครงสร้างสมดุลนี้พัง กระจกจะปลดปล่อยแรงเครียดภายในพร้อมกันทั้งแผ่น แล้วแตกออกเป็นเม็ดเล็ก ๆ จำนวนมาก เศษเหล่านี้ยังบาดได้ แต่โดยทั่วไปอันตรายน้อยกว่าเศษกระจกแผ่นใหญ่ที่มีปลายแหลมคม นี่คือเหตุผลที่กระจกข้างรถยนต์มักแตกเป็นเม็ดเล็ก ๆ ข้อควรรู้คือ กระจกเทมเปอร์ต้องตัด เจาะ หรือเจียรให้ได้ขนาดก่อนนำไปเทมเปอร์ เพราะหลังจากผ่านกระบวนการแล้ว หากไปตัดหรือเจาะเพิ่ม อาจทำให้แตกทั้งแผ่นได้ทันที
แบบที่สามคือ Laminated safety glass หรือกระจกลามิเนต / กระจกนิรภัยแบบลามิเนต กระจกหน้ารถยนต์ส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้กระจกเทมเปอร์แบบเดียวกับกระจกข้างรถ แต่ใช้กระจกลามิเนต ซึ่งเป็นกระจกหลายชั้น โดยมีกระจกอย่างน้อย 2 แผ่นประกบกัน และมีชั้นฟิล์มหรือพลาสติกเหนียวอยู่ตรงกลาง เมื่อกระจกแตก เศษกระจกจะยังเกาะติดกับชั้นฟิล์ม จึงไม่กระเด็นหลุดออกมาง่าย ๆ เราจึงเห็นกระจกหน้ารถแตกร้าวเป็นลายใยแมงมุม แต่ยังคงติดกันเป็นแผ่น คำว่า “ลามิเนต” หมายถึงโครงสร้างที่มีกระจกประกบกับฟิล์มตรงกลาง ส่วนกระจกแต่ละแผ่นที่นำมาประกบอาจเป็นกระจกธรรมดา กระจกเทมเปอร์ หรือกระจกชนิดอื่นตามมาตรฐานการใช้งาน แต่สำหรับกระจกหน้ารถยนต์ทั่วไป จุดสำคัญไม่ได้อยู่ที่การแตกเป็นเม็ดเล็ก ๆ แบบกระจกข้างรถ แต่อยู่ที่การมีฟิล์มช่วยยึดเศษกระจกไว้ไม่ให้กระจาย เหตุผลคือกระจกหน้ารถต้องช่วยกันเศษกระจกไม่ให้พุ่งใส่ผู้โดยสาร และช่วยลดโอกาสที่คนในรถจะถูกเหวี่ยงทะลุออกไปนอกตัวรถในอุบัติเหตุ
สรุปง่าย ๆ คือ กระจกบ้านทั่วไปมักเป็นกระจกธรรมดา แตกแล้วเป็นแผ่นคม เพราะไม่มีชั้นนิรภัยช่วยควบคุมการแตก กระจกข้างรถมักเป็นกระจกเทมเปอร์ แตกแล้วเป็นเม็ดเล็ก ๆ เพราะถูกออกแบบให้แตกละเอียดเพื่อลดความคม ส่วนกระจกหน้ารถมักเป็นกระจกลามิเนต แตกแล้วเศษยังติดอยู่กับฟิล์ม เพราะถูกออกแบบให้แตกแต่ไม่กระจาย กระจกที่ดีจึงไม่ใช่กระจกที่ “ไม่มีวันแตก” แต่คือกระจกที่เมื่อแตกแล้ว ลดอันตรายต่อคนให้ได้มากที่สุด
